greenai.guide

Strona główna › Dobre praktyki › Uczciwe deklaracje ekologiczne dotyczące AI

Dobre praktyki

Uczciwe deklaracje ekologiczne dotyczące AI

Aktualizacja · Czas czytania: 5 min

W skrócie

Deklaracje ekologiczne dotyczące AI powinny być konkretne, oparte na pomiarze według jawnie określonej metody i prawdziwe dla całego produktu, a nie tylko jego części. Należy unikać ogólnikowych określeń, takich jak „ekologiczny” czy „neutralny pod względem emisji”, pokazywać wartości łączne obok zysków z efektywności i sprawdzać przepisy na rynkach, na których prowadzi się sprzedaż: brytyjski urząd CMA może obecnie bezpośrednio nakładać kary za wprowadzające w błąd deklaracje, a od 27 września 2026 roku obowiązują nowe przepisy UE.

Najważniejsze punkty

  • Konkretne, poparte dowodami i porównywalne deklaracje są bezpieczne; ogólnikowe, takie jak „zielona AI” czy „przyjazna środowisku”, są ryzykowne.
  • W Wielkiej Brytanii Green Claims Code urzędu CMA określa sześć zasad, a od kwietnia 2025 roku CMA może nakładać kary do 10% światowego obrotu za naruszenia prawa konsumenckiego.
  • W UE od 27 września 2026 roku obowiązuje dyrektywa 2024/825, która zakazuje ogólnych twierdzeń dotyczących środowiska bez dowodów oraz deklaracji neutralności klimatycznej produktu opartych na kompensacji emisji.
  • Proponowana unijna dyrektywa w sprawie twierdzeń ekologicznych (Green Claims Directive) nie zostanie przyjęta: program prac Komisji na 2027 rok przewiduje jej wycofanie.
  • Efektywność to nie wystarczalność: oszczędność na zapytanie nie jest redukcją, jeśli łączne wykorzystanie rośnie szybciej.

Dlaczego deklaracje ekologiczne dotyczące AI są ryzykowne?

Ponieważ wpływ sztucznej inteligencji (AI) na środowisko jest trudny do zmierzenia, łatwy do wybiórczego opisania i coraz ściślej regulowany. Deklaracja, która w komunikacie prasowym brzmi rozsądnie, może wprowadzać w błąd, jeśli opiera się na niepodanych granicach systemu, niereprezentatywnym teście lub kompensacjach emisji.

W ankiecie przeprowadzonej podczas brytyjskiego sandpitu poświęconego zielonej AI w 2026 roku (sandpit to intensywne warsztaty badawcze, na których naukowcy i przemysł wspólnie wypracowują pomysły na projekty), w którym udział wzięli matematycy, informatycy i przedstawiciele przemysłu, „greenwashing” był jedną z najczęstszych jednowyrazowych odpowiedzi na pytanie, czym jest zielona AI. Uczestnicy sandpitu uznali, że bez wiarygodnych liczb deklaracja ekologiczna jest niewiele więcej niż komunikatem prasowym. Przepisy w Wielkiej Brytanii i UE odzwierciedlają dziś to podejście.

Co można deklarować, a czego unikać?

Należy deklarować konkretne, zmierzone zmiany z podaniem metody; unikać ogólnych etykiet i sugerowanych wartości łącznych.

Zwykle w porządku, jeśli poparte dowodami Ryzykowne lub zakazane
„Energia na jedno streszczenie spadła o 40% między wersją 2 a wersją 3, zmierzona metodą [metoda] przy obciążeniu [obciążenie]” „Zielona AI”, „AI przyjazna środowisku”, „zrównoważona AI” bez żadnego pokrycia
„Działa w regionie o niższej emisyjności sieci elektroenergetycznej niż nasz poprzedni hosting” „Neutralna pod względem emisji” lub „pozytywna dla klimatu” na podstawie kompensacji
„Nasze typowe (mediana) zapytanie tekstowe zużywa X Wh, zmierzone w następujący sposób…” „AI bezemisyjna”, ponieważ dostawca hostingu kupuje certyfikaty energii odnawialnej
„Używa modelu dziesięciokrotnie mniejszego od poprzedniego, przy tej samej dokładności na naszym zestawie testowym” „Nasza AI ratuje planetę” lub inne niekwalifikowane deklaracje korzyści
„Raportujemy emisje metodą lokalizacyjną (location-based) i rynkową (market-based)” Procenty efektywności bez punktu odniesienia, obciążenia czy metody

Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku:

  • Granic systemu. Na przykład dane Google dotyczące Gemini z 2025 roku podano dla określonych granic, które nie obejmują sieci zewnętrznej, urządzeń użytkowników ani trenowania. Należy podać, co obejmują własne dane.
  • Porównań. Porównywać trzeba to samo z tym samym: to samo zadanie, tę samą jakość, tę samą metodę pomiaru.
  • Manipulacji. Uczestnicy sandpitu zauważyli, że deklaracja „X razy bardziej efektywny” zwykle oznacza, że albo stara wersja była bardzo rozrzutna, albo deklaracja jest zabiegiem wizerunkowym. Należy pokazać punkt odniesienia.
  • Deklaracji korzyści. Jeśli twierdzi się, że AI pomaga środowisku w innych obszarach (optymalizacja ogrzewania, logistyki, sieci elektroenergetycznych), od oszczędności należy odjąć energię zużywaną przez samą AI.

Co mówią przepisy?

Znaczenie ma rynek, na którym prowadzi się sprzedaż. Należy sprawdzić przepisy na każdym rynku i w przypadku istotnych deklaracji zasięgnąć porady prawnej. Ta sekcja jest podsumowaniem, a nie poradą prawną.

Wielka Brytania

  • Green Claims Code (2021) brytyjskiego urzędu ds. konkurencji i rynków (Competition and Markets Authority, CMA) określa sześć zasad: deklaracje muszą być prawdziwe i rzetelne; jasne i jednoznaczne; nie mogą pomijać ani ukrywać ważnych, istotnych informacji; porównania muszą być uczciwe i miarodajne; deklaracje muszą uwzględniać pełny cykl życia produktu lub usługi; a deklaracje muszą być udokumentowane.
  • Od kwietnia 2025 roku, na mocy Digital Markets, Competition and Consumers Act 2024, CMA może samodzielnie, bez kierowania sprawy do sądu, rozstrzygać, czy doszło do naruszenia prawa konsumenckiego, i nakładać kary do 10% światowego obrotu (lub 300 000 GBP, jeśli ta kwota jest wyższa).

Unia Europejska

  • Dyrektywa (UE) 2024/825 w sprawie wzmocnienia pozycji konsumentów na potrzeby transformacji ekologicznej obowiązuje od 27 września 2026 roku. Dodaje do czarnej listy nieuczciwych praktyk handlowych:
  • ogólne twierdzenia dotyczące środowiska („ekologiczny”, „przyjazny środowisku”, „przyjazny dla klimatu”), chyba że przedsiębiorca może wykazać uznaną doskonałą efektywność środowiskową istotną dla danego twierdzenia;
  • twierdzenia, że produkt ma neutralny, ograniczony lub pozytywny wpływ na klimat, oparte na kompensacji emisji;
  • oznakowania zrównoważonego rozwoju, które nie opierają się na systemie certyfikacji ani nie zostały ustanowione przez organy publiczne. Wytyczne Komisji wskazują, że przedsiębiorstwa nadal mogą opisywać inwestycje w projekty generujące jednostki emisji dwutlenku węgla (carbon credits), o ile nie wprowadzają w błąd.
  • Odrębna proponowana dyrektywa w sprawie twierdzeń ekologicznych (Green Claims Directive), która wymagałaby uprzedniej weryfikacji deklaracji, utknęła w martwym punkcie. W czerwcu 2025 roku Komisja zasygnalizowała zamiar jej wycofania, a jej program prac na 2027 rok, przyjęty 4 listopada 2026 roku, przewiduje jej wycofanie.

Stany Zjednoczone

  • Green Guides amerykańskiej Federalnej Komisji Handlu (Federal Trade Commission, FTC) (16 CFR Part 260, ostatnio zmienione w 2012 roku) określają, jak należy doprecyzowywać i uzasadniać ekologiczne deklaracje marketingowe. W grudniu 2022 roku FTC rozpoczęła ich przegląd, obejmujący m.in. deklaracje dotyczące kompensacji emisji; przed oparciem się na tekście z 2012 roku należy sprawdzić, czy nie wydano zmienionych wytycznych.

Inne rynki mają własne przepisy; te same zasady konkretnych, udokumentowanych i kompletnych deklaracji obowiązują niemal wszędzie.

Jak efekt odbicia zmienia to, co można deklarować?

Zysk z efektywności nie jest redukcją, jeśli łączne wykorzystanie rośnie szybciej. Gdy AI staje się tańsza i szybsza, ludzie i systemy korzystają z niej więcej. To efekt odbicia (rebound effect), nazywany też paradoksem Jevonsa.

Skalę widać w danych. Google podaje 33-krotny spadek energii na medianowy prompt (polecenie) tekstowy do Gemini w ciągu roku do maja 2025, a Międzynarodowa Agencja Energetyczna (IEA) przewiduje, że zużycie energii elektrycznej przez centra danych wzrośnie mniej więcej dwukrotnie, do około 945 TWh do 2030 roku. Obie te rzeczy mogą być prawdziwe jednocześnie.

Dlatego należy:

  • raportować wartości łączne obok danych na jednostkę;
  • nie przedstawiać oszczędności na zapytanie tak, jakby była redukcją bezwzględną;
  • podawać, czy uwolnione zasoby zostały wycofane, czy wypełnione dodatkową pracą;
  • zapoznać się z artykułem efektywność to nie wystarczalność.

Jak raportować?

Raport powinien zawierać tyle informacji, by sceptyczny czytelnik mógł sprawdzić podane liczby.

  1. Metoda: narzędzie, wersja oraz informacja, czy dane są zmierzone, czy szacowane (pomiar zużycia energii przez AI).
  2. Granice systemu: co jest uwzględnione, a co wyłączone.
  3. Jednostka funkcjonalna: na zapytanie, na zadanie, na użytkownika.
  4. Podstawa obliczania emisji: metoda lokalizacyjna, a także rynkowa, jeśli jest stosowana. GHG Protocol wymaga od firm korzystających z instrumentów umownych raportowania obu. Specyfikacja SCI nie pozwala, by kompensacje lub certyfikaty obniżały wynik.
  5. Wartości łączne i trendy w czasie, a nie tylko najlepsza pojedyncza liczba.
  6. Niepewność: zakresy, liczba przebiegów, założenia.
  7. Kompensacje raportowane osobno, nigdy po cichu odejmowane od wyniku.
  8. Niezależna weryfikacja ważnych publicznych deklaracji.

Lista kontrolna

  • [ ] Deklaracja jest konkretna: co, ile, w porównaniu z czym
  • [ ] Dane zmierzone lub oszacowane, z podaniem metody i granic systemu
  • [ ] Porównanie dotyczy tego samego z tym samym, z podanym punktem odniesienia
  • [ ] Brak ogólnych określeń („ekologiczny”, „eko”, „zrównoważony”) bez uznanych dowodów
  • [ ] Brak deklaracji neutralności klimatycznej opartych na kompensacjach
  • [ ] Wartości łączne pokazane obok zysków z efektywności
  • [ ] Dowody zachowane w dokumentacji: obciążenie, wersje narzędzi, wyniki
  • [ ] Sprawdzono zgodność z przepisami na każdym rynku, na którym pojawia się deklaracja

Co zrobić dalej

  1. Zebrać wszystkie publiczne deklaracje ekologiczne organizacji dotyczące AI, także te na stronach internetowych i w materiałach sprzedażowych.
  2. Sprawdzić każdą z nich według listy kontrolnej; te, które jej nie spełniają, przeredagować lub usunąć.
  3. Uzgodnić wewnętrzną metodę, aby nowe deklaracje opierały się na tej samej bazie dowodowej (pomiar zużycia energii przez AI).
  4. Dodać etap zatwierdzania deklaracji ekologicznych do polityki zielonej AI.
  5. Prosić dostawców o dowody na poparcie ich deklaracji; więcej w części zrównoważone zakupy AI.
  6. Pomocy można szukać w katalogu konsultantów; szerszy kontekst przedstawia artykuł efektywność to nie wystarczalność.

Najczęściej zadawane pytania

Czy produkt AI można nazwać ekologicznym?

Nie samo w sobie. Gołe określenie „ekologiczny” czy „przyjazny środowisku” to ogólne twierdzenie dotyczące środowiska, którego przepisy UE obecnie zakazują, chyba że można wykazać uznaną doskonałą efektywność środowiskową, a brytyjski urząd CMA bez jasnych dowodów uznaje je za prawdopodobnie wprowadzające w błąd. Zamiast tego należy sformułować konkretną deklarację opartą na pomiarze.

Czy usługę AI można nazwać neutralną pod względem emisji, ponieważ kupujemy kompensacje?

W UE twierdzenia, że produkt ma neutralny, ograniczony lub pozytywny wpływ na klimat dzięki kompensacji emisji, są obecnie zakazane w marketingu skierowanym do konsumentów. Gdzie indziej są obarczone wysokim ryzykiem. Należy opisać, co faktycznie ograniczono, a kompensacje raportować osobno.

Czy stwierdzenie, że nasz model jest o 30% bardziej efektywny, to greenwashing?

Nie, jeśli jest prawdziwe, zmierzone według jawnie określonej metody i względem jawnego punktu odniesienia oraz nie sugeruje spadku łącznego wpływu, gdy go nie było. Należy podać, co porównano, w jaki sposób i przy jakim obciążeniu.

Czym jest efekt odbicia?

Gdy efektywność sprawia, że coś staje się tańsze lub łatwiejsze, ludzie zwykle korzystają z tego więcej, więc łączne zużycie może pozostać takie samo lub wzrosnąć. Zjawisko to nazywa się też paradoksem Jevonsa.

Źródła

  1. Green Claims Code: making environmental claims, Competition and Markets Authority (2021)
  2. How the CMA uses its direct consumer enforcement powers, Competition and Markets Authority (2025)
  3. Directive (EU) 2024/825 on empowering consumers for the green transition, EUR-Lex (2024)
  4. Empowering Consumers for the Green Transition: questions and answers, European Commission (2026)
  5. Green Claims Directive withdrawn, FoodTimes (2026)
  6. Guides for the Use of Environmental Marketing Claims (16 CFR Part 260), US Federal Trade Commission (eCFR) (2012)
  7. Guides for the Use of Environmental Marketing Claims: request for public comment, Federal Register (2022)
  8. Software Carbon Intensity (SCI) specification, Green Software Foundation (2024)
  9. Measuring the environmental impact of delivering AI at Google scale, Google (arXiv 2508.15734) (2025)
  10. GHG Protocol Scope 2 Guidance, GHG Protocol (2015)
  11. Energy and AI, International Energy Agency (2025)

Dołącz do nas

Pomóżmy zmniejszyć wpływ AI na planetę

Nowe przewodniki, nabory wniosków i wpisy w katalogach e-mailem, mniej więcej raz w miesiącu. Można też dodać do katalogów swój produkt, kurs, ofertę studiów doktoranckich lub badania.

Bez śledzenia. Rezygnacja jednym kliknięciem. Inne sposoby dołączenia · Prywatność