greenai.guide

Strona główna › Dobre praktyki › Jak napisać politykę zielonej AI

Dobre praktyki

Jak napisać politykę zielonej AI

Aktualizacja · Czas czytania: 6 min

W skrócie

Polityka zielonej AI określa, kiedy organizacja korzysta ze sztucznej inteligencji, jak ją wybiera i efektywnie uruchamia, jak mierzy i raportuje jej wpływ oraz co będzie, a czego nie będzie deklarować. Powinna być krótka, praktyczna i powiązana z istniejącymi procesami, takimi jak zamówienia, ochrona danych i raportowanie zrównoważonego rozwoju, a jej przegląd należy przeprowadzać co roku.

Najważniejsze punkty

  • Dobra polityka obejmuje zarówno efektywność (dobre korzystanie z AI), jak i wystarczalność (sufficiency, korzystanie z niej tylko tam, gdzie wnosi wartość).
  • Pracę powinny wykonywać ustawienia domyślne: najmniejszy wystarczający model, funkcje AI wyłączone, o ile nie są potrzebne, włączone limity długości odpowiedzi.
  • Politykę warto powiązać z już istniejącymi procesami: zamówieniami, ochroną danych, raportowaniem zrównoważonego rozwoju, szkoleniami.
  • Pomiar powinien opierać się na jawnie określonej metodzie, a raportowanie na jednostkę użytecznej pracy, tak aby wzrost wykorzystania był widoczny.
  • Polityka potrzebuje właściciela, daty przeglądu i krótkiej listy mierzalnych zobowiązań.

Do czego służy polityka zielonej AI?

Zamienia dobre intencje dotyczące wpływu sztucznej inteligencji (AI) na środowisko w ustawienia domyślne, decyzje i kontrole, których ludzie rzeczywiście przestrzegają. Bez niej każdy zespół wybiera modele, narzędzia i dostawców wyłącznie na podstawie możliwości i ceny, a nikt nie potrafi powiedzieć, ile korzystanie z AI kosztuje organizację w energii, emisjach CO2 czy wodzie.

Dobra polityka robi dwie rzeczy. Sprawia, że korzystanie z AI jest efektywne: właściwy model, dobrze uruchomiony, zasilany czystą energią. Sprawia też, że jest wystarczalne (sufficiency): AI tam, gdzie wnosi wartość, a nie odruchowo. Podczas brytyjskiego sandpitu poświęconego zielonej AI w 2026 roku (sandpit to intensywne warsztaty badawcze, na których naukowcy i przemysł wspólnie wypracowują pomysły na projekty), w którym udział wzięli matematycy, informatycy i przedstawiciele przemysłu, większość uczestników ankiety chciała, by zielona AI w równym stopniu skupiała się na obu tych aspektach, a nie na jednym z nich. Uczestnicy sandpitu przestrzegali też przed politykami, które brzmią jak „nie używaj AI”: zwykle są one ignorowane. Celem powinno być odpowiedzialne i dobre korzystanie z AI.

Kogo należy zaangażować?

Należy zebrać osoby, które już odpowiadają za procesy, których dotyczy polityka. Wystarczy niewielka grupa robocza:

  • osoba, która jest właścicielem polityki i za nią odpowiada (często z działu zrównoważonego rozwoju, cyfryzacji lub operacji)
  • IT lub dział inżynierii, który wybiera i uruchamia modele oraz narzędzia
  • dział zamówień, który kupuje usługi AI
  • ochrona danych i dział prawny, bo minimalizacja danych i deklaracje ekologiczne pokrywają się z ich pracą
  • dział komunikacji, który wydaje publiczne oświadczenia
  • kilku codziennych użytkowników, którzy wiedzą, gdzie AI jest naprawdę używana

Jak ją napisać krok po kroku?

Należy zacząć od tego, czego organizacja używa obecnie, ustalić niewielką liczbę wartości domyślnych i zobowiązań oraz wbudować pomiar i przegląd.

  1. Zmapować obecne korzystanie z AI. Spisać narzędzia, funkcje, modele i dostawców, łącznie z AI wbudowaną w oprogramowanie, z którego organizacja już korzysta. Odnotować przybliżone wolumeny.
  2. Uzgodnić zasady. Trzy do pięciu prostych stwierdzeń, na przykład „używamy najmniejszego narzędzia, które dobrze wykonuje zadanie”.
  3. Ustawić wartości domyślne. Ustawienia domyślne zmieniają zachowanie bardziej niż wytyczne. Należy zdecydować, które funkcje AI są domyślnie włączone, a które wyłączone, jaki jest domyślny rozmiar modelu oraz jakie limity odpowiedzi i historii obowiązują w narzędziach tworzonych przez organizację.
  4. Określić, kiedy intensywniejsze użycie wymaga uzasadnienia. Na przykład: duży model czołowy, generowanie obrazów lub wideo na dużą skalę, trenowanie lub dostrajanie (fine-tuning) albo stale działający agenci.
  5. Wybrać sposób pomiaru. Uzgodnić metodę, granice systemu i jednostkę funkcjonalną; więcej w części pomiar zużycia energii przez AI. Na początku można przyjąć szacunki, wyraźnie oznaczone jako szacunki.
  6. Spisać zasady zakupów. Dodać pytania i kryteria oceny dotyczące zrównoważonego rozwoju do zakupów AI; więcej w części zrównoważone zakupy AI.
  7. Ustalić zasady deklaracji. Nic nie jest opisywane jako ekologiczne bez dowodów; więcej w części uczciwe deklaracje ekologiczne.
  8. Zaplanować szkolenia. Krótka, praktyczna sesja dla wszystkich pracowników oraz bardziej szczegółowe materiały dla osób, które tworzą lub kupują AI.
  9. Wybrać kilka mierzalnych zobowiązań z terminami.
  10. Wskazać właściciela i datę przeglądu oraz opublikować politykę wewnątrz organizacji.

Co powinna zawierać polityka? Szablon

Poniższy szablon to punkt wyjścia; to, co nie ma zastosowania, można usunąć.

1. Cel i zakres

  • Dlaczego organizacja ma tę politykę, w dwóch lub trzech zdaniach.
  • Co obejmuje: narzędzia AI używane przez pracowników, AI wbudowaną w produkty i usługi, AI kupowaną od dostawców oraz wszelkie trenowanie i dostrajanie.
  • Co oznacza tu „AI” (tylko generatywna AI czy całe uczenie maszynowe).

2. Zasady

  • Korzystamy z AI tam, gdzie wnosi wyraźną wartość; najpierw rozważamy prostsze metody.
  • Używamy najmniejszego modelu lub narzędzia, które spełnia próg jakości.
  • Unikamy marnotrawstwa: wielokrotnego generowania od nowa, nadmiernie dużych danych wejściowych i wyjściowych, bezczynnych agentów.
  • Wybieramy niskoemisyjny hosting i czystsze godziny dla elastycznych zadań.
  • Mierzymy uczciwie i deklarujemy tylko to, co potrafimy wykazać.

3. Codzienne korzystanie

  • Oczekiwane nawyki pracowników (zob. efektywne korzystanie z AI).
  • Funkcje AI domyślnie wyłączone, chyba że zespół ich potrzebuje.
  • Wytyczne dotyczące generowania obrazów i wideo.

4. Tworzenie i uruchamianie AI

5. Zakup AI

  • Standardowe pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju i kryteria oceny ofert.
  • Standardowe klauzule umowne dotyczące raportowania, lokalizacji i możliwości rezygnacji (opt-out).

6. Pomiar i raportowanie

  • Metoda, granice systemu i jednostka funkcjonalna, na przykład podejście Software Carbon Intensity z normy ISO/IEC 21031:2024.
  • Co jest raportowane, jak często i komu; czy dane są mierzone, czy szacowane.
  • Jak AI wpisuje się w istniejące raportowanie zrównoważonego rozwoju lub emisji.

7. Deklaracje i komunikacja

  • Kto zatwierdza publiczne deklaracje ekologiczne dotyczące AI i jakie dowody są potrzebne.

8. Szkolenia i świadomość

  • Kto przechodzi jakie szkolenia i jak często.

9. Role i nadzór

  • Właściciel polityki, grupa robocza oraz powiązanie polityki z ładem AI (na przykład z systemem zarządzania AI według ISO/IEC 42001, jeśli organizacja go ma).

10. Zobowiązania i przegląd

  • Trzy do pięciu mierzalnych zobowiązań z terminami.
  • Data corocznego przeglądu oraz to, co uruchamia wcześniejszy przegląd (nowe ważne narzędzie AI, nowe przepisy).

Jak sprawić, by polityka działała w praktyce?

Politykę należy wbudować w momenty, w których decyzje już zapadają.

  • Dodać pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju do istniejącego formularza zatwierdzania nowych narzędzi.
  • W przeglądach technicznych umieszczać energię na zapytanie obok kosztu i opóźnienia.
  • Uwzględnić AI w raporcie zrównoważonego rozwoju, który organizacja już przygotowuje.
  • Szkolenia powinny być krótkie, praktyczne i stanowić część wdrożenia nowych pracowników. Uczestnicy sandpitu usłyszeli o uczelni, która wprowadziła obowiązkowe dla wszystkich pracowników szkolenie z kompetencji w zakresie AI, obejmujące także jej skutki środowiskowe, traktowane podobnie jak szkolenie z ochrony danych.
  • Należy uważać na efekt odbicia (rebound effect): jeśli zyski z efektywności zostaną pochłonięte przez większe wykorzystanie, pokażą to wartości łączne. Należy raportować wartości łączne, a nie tylko dane na jednostkę.

Lista kontrolna

  • [ ] Zmapowane obecne korzystanie z AI, łącznie z wbudowanymi funkcjami i dostawcami
  • [ ] Zasady obejmują zarówno efektywność, jak i wystarczalność
  • [ ] Ustawione wartości domyślne dla funkcji, rozmiaru modelu i limitów odpowiedzi
  • [ ] Intensywniejsze zastosowania wymagają podania uzasadnienia
  • [ ] Metoda pomiaru uzgodniona i dołączona jako załącznik
  • [ ] Uwzględnione pytania do zamówień i klauzule umowne
  • [ ] Uwzględnione zasady dotyczące deklaracji ekologicznych
  • [ ] Zaplanowane szkolenia dla wszystkich pracowników oraz dla osób tworzących i kupujących AI
  • [ ] Wskazani właściciel, zobowiązania i data przeglądu

Co zrobić dalej

  1. W tym miesiącu zmapować korzystanie z AI w organizacji, łącznie z AI włączoną w istniejącym oprogramowaniu.
  2. Przygotować projekt zasad i wartości domyślnych na podstawie powyższego szablonu i przetestować je z kilkoma użytkownikami.
  3. Uzgodnić metodę pomiaru i zebrać pierwszy, szacunkowy punkt odniesienia.
  4. Dodać pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju do najbliższego zakupu AI.
  5. Ustalić trzy mierzalne zobowiązania i datę przeglądu oraz opublikować politykę wewnątrz organizacji.
  6. Zapoznać się z przewodnikiem dla firm, przewodnikiem dla organizacji charytatywnych lub, w przypadku szkół, ze stroną dla nauczycieli; pomoc można znaleźć w katalogu konsultantów, a szkolenia w sekcji kursy.

Najczęściej zadawane pytania

Czy potrzebna jest osobna polityka zielonej AI?

Niekoniecznie. Wiele organizacji dodaje część o zielonej AI do istniejącej polityki korzystania z AI, polityki IT lub polityki zrównoważonego rozwoju. Liczy się to, by zobowiązania były zapisane, miały właściciela i były sprawdzane.

Jak długa powinna być polityka zielonej AI?

Zwykle wystarczą dwie do czterech stron. Szczegółowe metody, np. sposób pomiaru zużycia energii, warto umieścić w osobnym załączniku, który można aktualizować bez ponownego zatwierdzania polityki.

Czy polityka zielonej AI powinna zakazywać niektórych zastosowań AI?

Całkowite zakazy trudno egzekwować, a to, co dla jednej osoby jest błahym zastosowaniem, dla innej jest pracą twórczą. Zwykle lepiej ustawić wartości domyślne, wymagać uzasadnienia intensywnych zastosowań i uwidaczniać koszty.

Do jakich norm może odwoływać się polityka?

Typowe punkty odniesienia to specyfikacja Software Carbon Intensity (ISO/IEC 21031:2024) w zakresie pomiaru, ISO/IEC 42001 dla systemów zarządzania AI oraz W3C Web Sustainability Guidelines dla usług cyfrowych.

Źródła

  1. ISO/IEC 42001:2023 Information technology – Artificial intelligence – Management system, ISO (2023)
  2. Software Carbon Intensity (SCI) specification, Green Software Foundation (2024)
  3. Web Sustainability Guidelines, W3C (2025)
  4. AI large language models: new report shows small changes can reduce energy use by 90%, UNESCO (2025)
  5. Thinking about using AI? Here's what you can and (probably) can't change about its environmental impact, Green Web Foundation (2024)
  6. Green Claims Code: making environmental claims, Competition and Markets Authority (2021)

Dołącz do nas

Pomóżmy zmniejszyć wpływ AI na planetę

Nowe przewodniki, nabory wniosków i wpisy w katalogach e-mailem, mniej więcej raz w miesiącu. Można też dodać do katalogów swój produkt, kurs, ofertę studiów doktoranckich lub badania.

Bez śledzenia. Rezygnacja jednym kliknięciem. Inne sposoby dołączenia · Prywatność