W skrócie
Polityka zielonej AI określa, kiedy organizacja korzysta ze sztucznej inteligencji, jak ją wybiera i efektywnie uruchamia, jak mierzy i raportuje jej wpływ oraz co będzie, a czego nie będzie deklarować. Powinna być krótka, praktyczna i powiązana z istniejącymi procesami, takimi jak zamówienia, ochrona danych i raportowanie zrównoważonego rozwoju, a jej przegląd należy przeprowadzać co roku.
Najważniejsze punkty
- Dobra polityka obejmuje zarówno efektywność (dobre korzystanie z AI), jak i wystarczalność (sufficiency, korzystanie z niej tylko tam, gdzie wnosi wartość).
- Pracę powinny wykonywać ustawienia domyślne: najmniejszy wystarczający model, funkcje AI wyłączone, o ile nie są potrzebne, włączone limity długości odpowiedzi.
- Politykę warto powiązać z już istniejącymi procesami: zamówieniami, ochroną danych, raportowaniem zrównoważonego rozwoju, szkoleniami.
- Pomiar powinien opierać się na jawnie określonej metodzie, a raportowanie na jednostkę użytecznej pracy, tak aby wzrost wykorzystania był widoczny.
- Polityka potrzebuje właściciela, daty przeglądu i krótkiej listy mierzalnych zobowiązań.
Do czego służy polityka zielonej AI?
Zamienia dobre intencje dotyczące wpływu sztucznej inteligencji (AI) na środowisko w ustawienia domyślne, decyzje i kontrole, których ludzie rzeczywiście przestrzegają. Bez niej każdy zespół wybiera modele, narzędzia i dostawców wyłącznie na podstawie możliwości i ceny, a nikt nie potrafi powiedzieć, ile korzystanie z AI kosztuje organizację w energii, emisjach CO2 czy wodzie.
Dobra polityka robi dwie rzeczy. Sprawia, że korzystanie z AI jest efektywne: właściwy model, dobrze uruchomiony, zasilany czystą energią. Sprawia też, że jest wystarczalne (sufficiency): AI tam, gdzie wnosi wartość, a nie odruchowo. Podczas brytyjskiego sandpitu poświęconego zielonej AI w 2026 roku (sandpit to intensywne warsztaty badawcze, na których naukowcy i przemysł wspólnie wypracowują pomysły na projekty), w którym udział wzięli matematycy, informatycy i przedstawiciele przemysłu, większość uczestników ankiety chciała, by zielona AI w równym stopniu skupiała się na obu tych aspektach, a nie na jednym z nich. Uczestnicy sandpitu przestrzegali też przed politykami, które brzmią jak „nie używaj AI”: zwykle są one ignorowane. Celem powinno być odpowiedzialne i dobre korzystanie z AI.
Kogo należy zaangażować?
Należy zebrać osoby, które już odpowiadają za procesy, których dotyczy polityka. Wystarczy niewielka grupa robocza:
- osoba, która jest właścicielem polityki i za nią odpowiada (często z działu zrównoważonego rozwoju, cyfryzacji lub operacji)
- IT lub dział inżynierii, który wybiera i uruchamia modele oraz narzędzia
- dział zamówień, który kupuje usługi AI
- ochrona danych i dział prawny, bo minimalizacja danych i deklaracje ekologiczne pokrywają się z ich pracą
- dział komunikacji, który wydaje publiczne oświadczenia
- kilku codziennych użytkowników, którzy wiedzą, gdzie AI jest naprawdę używana
Jak ją napisać krok po kroku?
Należy zacząć od tego, czego organizacja używa obecnie, ustalić niewielką liczbę wartości domyślnych i zobowiązań oraz wbudować pomiar i przegląd.
- Zmapować obecne korzystanie z AI. Spisać narzędzia, funkcje, modele i dostawców, łącznie z AI wbudowaną w oprogramowanie, z którego organizacja już korzysta. Odnotować przybliżone wolumeny.
- Uzgodnić zasady. Trzy do pięciu prostych stwierdzeń, na przykład „używamy najmniejszego narzędzia, które dobrze wykonuje zadanie”.
- Ustawić wartości domyślne. Ustawienia domyślne zmieniają zachowanie bardziej niż wytyczne. Należy zdecydować, które funkcje AI są domyślnie włączone, a które wyłączone, jaki jest domyślny rozmiar modelu oraz jakie limity odpowiedzi i historii obowiązują w narzędziach tworzonych przez organizację.
- Określić, kiedy intensywniejsze użycie wymaga uzasadnienia. Na przykład: duży model czołowy, generowanie obrazów lub wideo na dużą skalę, trenowanie lub dostrajanie (fine-tuning) albo stale działający agenci.
- Wybrać sposób pomiaru. Uzgodnić metodę, granice systemu i jednostkę funkcjonalną; więcej w części pomiar zużycia energii przez AI. Na początku można przyjąć szacunki, wyraźnie oznaczone jako szacunki.
- Spisać zasady zakupów. Dodać pytania i kryteria oceny dotyczące zrównoważonego rozwoju do zakupów AI; więcej w części zrównoważone zakupy AI.
- Ustalić zasady deklaracji. Nic nie jest opisywane jako ekologiczne bez dowodów; więcej w części uczciwe deklaracje ekologiczne.
- Zaplanować szkolenia. Krótka, praktyczna sesja dla wszystkich pracowników oraz bardziej szczegółowe materiały dla osób, które tworzą lub kupują AI.
- Wybrać kilka mierzalnych zobowiązań z terminami.
- Wskazać właściciela i datę przeglądu oraz opublikować politykę wewnątrz organizacji.
Co powinna zawierać polityka? Szablon
Poniższy szablon to punkt wyjścia; to, co nie ma zastosowania, można usunąć.
1. Cel i zakres
- Dlaczego organizacja ma tę politykę, w dwóch lub trzech zdaniach.
- Co obejmuje: narzędzia AI używane przez pracowników, AI wbudowaną w produkty i usługi, AI kupowaną od dostawców oraz wszelkie trenowanie i dostrajanie.
- Co oznacza tu „AI” (tylko generatywna AI czy całe uczenie maszynowe).
2. Zasady
- Korzystamy z AI tam, gdzie wnosi wyraźną wartość; najpierw rozważamy prostsze metody.
- Używamy najmniejszego modelu lub narzędzia, które spełnia próg jakości.
- Unikamy marnotrawstwa: wielokrotnego generowania od nowa, nadmiernie dużych danych wejściowych i wyjściowych, bezczynnych agentów.
- Wybieramy niskoemisyjny hosting i czystsze godziny dla elastycznych zadań.
- Mierzymy uczciwie i deklarujemy tylko to, co potrafimy wykazać.
3. Codzienne korzystanie
- Oczekiwane nawyki pracowników (zob. efektywne korzystanie z AI).
- Funkcje AI domyślnie wyłączone, chyba że zespół ich potrzebuje.
- Wytyczne dotyczące generowania obrazów i wideo.
4. Tworzenie i uruchamianie AI
- Wybór modelu: najmniejszy wystarczający model, routing modeli dla zróżnicowanych obciążeń (wybór właściwego modelu).
- Praktyki efektywności: buforowanie (caching), limity odpowiedzi, batching, kwantyzacja tam, gdzie zachowuje jakość (efektywne trenowanie i inferencja).
- Kiedy trenowanie lub dostrajanie jest dozwolone i co należy zapisać (energię, sprzęt, lokalizację).
- Wybór hostingu i regionu (hosting i centra danych); brzeg sieci a chmura (brzeg sieci czy chmura).
5. Zakup AI
- Standardowe pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju i kryteria oceny ofert.
- Standardowe klauzule umowne dotyczące raportowania, lokalizacji i możliwości rezygnacji (opt-out).
6. Pomiar i raportowanie
- Metoda, granice systemu i jednostka funkcjonalna, na przykład podejście Software Carbon Intensity z normy ISO/IEC 21031:2024.
- Co jest raportowane, jak często i komu; czy dane są mierzone, czy szacowane.
- Jak AI wpisuje się w istniejące raportowanie zrównoważonego rozwoju lub emisji.
7. Deklaracje i komunikacja
- Kto zatwierdza publiczne deklaracje ekologiczne dotyczące AI i jakie dowody są potrzebne.
8. Szkolenia i świadomość
- Kto przechodzi jakie szkolenia i jak często.
9. Role i nadzór
- Właściciel polityki, grupa robocza oraz powiązanie polityki z ładem AI (na przykład z systemem zarządzania AI według ISO/IEC 42001, jeśli organizacja go ma).
10. Zobowiązania i przegląd
- Trzy do pięciu mierzalnych zobowiązań z terminami.
- Data corocznego przeglądu oraz to, co uruchamia wcześniejszy przegląd (nowe ważne narzędzie AI, nowe przepisy).
Jak sprawić, by polityka działała w praktyce?
Politykę należy wbudować w momenty, w których decyzje już zapadają.
- Dodać pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju do istniejącego formularza zatwierdzania nowych narzędzi.
- W przeglądach technicznych umieszczać energię na zapytanie obok kosztu i opóźnienia.
- Uwzględnić AI w raporcie zrównoważonego rozwoju, który organizacja już przygotowuje.
- Szkolenia powinny być krótkie, praktyczne i stanowić część wdrożenia nowych pracowników. Uczestnicy sandpitu usłyszeli o uczelni, która wprowadziła obowiązkowe dla wszystkich pracowników szkolenie z kompetencji w zakresie AI, obejmujące także jej skutki środowiskowe, traktowane podobnie jak szkolenie z ochrony danych.
- Należy uważać na efekt odbicia (rebound effect): jeśli zyski z efektywności zostaną pochłonięte przez większe wykorzystanie, pokażą to wartości łączne. Należy raportować wartości łączne, a nie tylko dane na jednostkę.
Lista kontrolna
- [ ] Zmapowane obecne korzystanie z AI, łącznie z wbudowanymi funkcjami i dostawcami
- [ ] Zasady obejmują zarówno efektywność, jak i wystarczalność
- [ ] Ustawione wartości domyślne dla funkcji, rozmiaru modelu i limitów odpowiedzi
- [ ] Intensywniejsze zastosowania wymagają podania uzasadnienia
- [ ] Metoda pomiaru uzgodniona i dołączona jako załącznik
- [ ] Uwzględnione pytania do zamówień i klauzule umowne
- [ ] Uwzględnione zasady dotyczące deklaracji ekologicznych
- [ ] Zaplanowane szkolenia dla wszystkich pracowników oraz dla osób tworzących i kupujących AI
- [ ] Wskazani właściciel, zobowiązania i data przeglądu
Co zrobić dalej
- W tym miesiącu zmapować korzystanie z AI w organizacji, łącznie z AI włączoną w istniejącym oprogramowaniu.
- Przygotować projekt zasad i wartości domyślnych na podstawie powyższego szablonu i przetestować je z kilkoma użytkownikami.
- Uzgodnić metodę pomiaru i zebrać pierwszy, szacunkowy punkt odniesienia.
- Dodać pytania dotyczące zrównoważonego rozwoju do najbliższego zakupu AI.
- Ustalić trzy mierzalne zobowiązania i datę przeglądu oraz opublikować politykę wewnątrz organizacji.
- Zapoznać się z przewodnikiem dla firm, przewodnikiem dla organizacji charytatywnych lub, w przypadku szkół, ze stroną dla nauczycieli; pomoc można znaleźć w katalogu konsultantów, a szkolenia w sekcji kursy.
Najczęściej zadawane pytania
Czy potrzebna jest osobna polityka zielonej AI?
Niekoniecznie. Wiele organizacji dodaje część o zielonej AI do istniejącej polityki korzystania z AI, polityki IT lub polityki zrównoważonego rozwoju. Liczy się to, by zobowiązania były zapisane, miały właściciela i były sprawdzane.
Jak długa powinna być polityka zielonej AI?
Zwykle wystarczą dwie do czterech stron. Szczegółowe metody, np. sposób pomiaru zużycia energii, warto umieścić w osobnym załączniku, który można aktualizować bez ponownego zatwierdzania polityki.
Czy polityka zielonej AI powinna zakazywać niektórych zastosowań AI?
Całkowite zakazy trudno egzekwować, a to, co dla jednej osoby jest błahym zastosowaniem, dla innej jest pracą twórczą. Zwykle lepiej ustawić wartości domyślne, wymagać uzasadnienia intensywnych zastosowań i uwidaczniać koszty.
Do jakich norm może odwoływać się polityka?
Typowe punkty odniesienia to specyfikacja Software Carbon Intensity (ISO/IEC 21031:2024) w zakresie pomiaru, ISO/IEC 42001 dla systemów zarządzania AI oraz W3C Web Sustainability Guidelines dla usług cyfrowych.
Źródła
- ISO/IEC 42001:2023 Information technology – Artificial intelligence – Management system, ISO (2023)
- Software Carbon Intensity (SCI) specification, Green Software Foundation (2024)
- Web Sustainability Guidelines, W3C (2025)
- AI large language models: new report shows small changes can reduce energy use by 90%, UNESCO (2025)
- Thinking about using AI? Here's what you can and (probably) can't change about its environmental impact, Green Web Foundation (2024)
- Green Claims Code: making environmental claims, Competition and Markets Authority (2021)
Powiązane
Zrównoważone zamówienia AI
O co pytać dostawców AI w sprawie energii, emisji i wody, jakich dowodów żądać i jakie klauzule umowne czynią zobowiązania egzekwowalnymi.
Jak mierzyć zużycie energii i emisje AI
Praktyczny przewodnik po pomiarze lub szacowaniu energii i emisji AI: narzędzia, granice systemu, wskaźniki na zadanie i uczciwa niepewność.
Uczciwe deklaracje ekologiczne dotyczące AI
Jak uniknąć greenwashingu w sprawie AI: co wolno deklarować, a czego nie, efekt odbicia, uczciwe raportowanie oraz przepisy Wielkiej Brytanii, UE i USA.
Zielona AI dla biznesu
Praktyczny przewodnik dla firm: jak ograniczyć energię, koszty i emisje AI. Wybór modelu, dostawcy, pomiary, zakupy i uczciwe deklaracje.