greenai.guide

Strona główna › Artykuły › Kompetencje w zakresie AI na uczelniach, z uwzględnieniem jej śladu środowiskowego

Artykuł

Kompetencje w zakresie AI na uczelniach, z uwzględnieniem jej śladu środowiskowego

Aktualizacja · Czas czytania: 5 min

W skrócie

Niemal wszyscy studenci korzystają dziś z generatywnej AI, ale strategie uczelni, szkolenia kadry i sposoby oceniania nie dotrzymują kroku. Kompetencje w zakresie AI, czyli wiedza o tym, jak AI działa, kiedy jej używać i ile kosztuje, stają się oczekiwaniem, a w UE obowiązkiem prawnym. Uwzględnienie wpływu AI na środowisko w tych kompetencjach pomaga kadrze i studentom korzystać z niej dobrze, a nie tylko więcej.

Najważniejsze punkty

  • W brytyjskim badaniu z 2026 roku 95% studentów studiów licencjackich zadeklarowało korzystanie z AI, a 94% używało generatywnej AI w pracach podlegających ocenie.
  • EU AI Act (unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji) nakłada na organizacje, które dostarczają lub wykorzystują AI, obowiązek zapewnienia kompetencji w zakresie AI, obowiązujący od lutego 2025 roku.
  • Ramy kompetencji UNESCO w zakresie AI dla uczniów i dla nauczycieli obejmują zrównoważoną środowiskowo AI.
  • Niektóre uczelnie wprowadziły obowiązkowe szkolenia z AI dla całej kadry; wpływ na środowisko rzadko jest jeszcze ich częścią.
  • Ocenianie, które może wykonać AI, wymaga przeprojektowania, a najbardziej odporne rozwiązania kosztują czas kadry.

To na uczelniach wiele osób po raz pierwszy uczy się poważnie korzystać ze sztucznej inteligencji (AI) i to tam kształci się kolejne pokolenie twórców AI. Uczelnie są też dużymi organizacjami, w których tysiące pracowników codziennie używa narzędzi AI. Daje im to podwójną rolę w zielonej AI: uczyć ludzi dobrego korzystania z AI i samym dobrze z niej korzystać.

Jak powszechnie studenci korzystają z AI?

Niemal powszechnie. Brytyjski Higher Education Policy Institute (HEPI) co roku bada studentów studiów licencjackich:

Badanie 2025 Badanie 2026
Studenci korzystający z AI 92% 95%
Studenci, którzy używali generatywnej AI w pracach podlegających ocenie 88% 94%

W badaniu z 2025 roku 42% studentów uznało, że kadra jest dobrze przygotowana, by pomagać im w pracy z AI, wobec 18% rok wcześniej. W badaniu z 2026 roku 38% podało, że ich uczelnia udostępnia narzędzia AI.

Podobnie jest gdzie indziej. W Stanach Zjednoczonych badanie EDUCAUSE z 2025 roku wykazało, że 57% instytucji traktowało AI jako priorytet strategiczny, wobec 49% rok wcześniej, a bardzo niewiele znalazło na nią nowe finansowanie.

Czy uczelnie mają strategię dotyczącą AI?

Wiele wciąż ją wypracowuje. Brytyjski Jisc opublikował w 2025 roku ramy strategiczne dla AI w college'ach i na uczelniach, wprost po to, by pomóc instytucjom uniknąć działań wyrywkowych. Brytyjski sandpit (intensywne warsztaty badawcze, na których naukowcy i przemysł wspólnie wypracowują pomysły na projekty) poświęcony zielonej AI w 2026 roku, z udziałem matematyków, informatyków i przedstawicieli przemysłu, usłyszał ten sam obraz: dobre praktyki istnieją, ale są rozproszone. Niektóre instytucje sprawdzają każdą formę oceniania pod kątem podatności na AI, niektóre zapewniają edukację w zakresie AI studentom, inne kadrze, a niewiele robi to wszystko.

Czym są kompetencje w zakresie AI i czy są wymagane?

Kompetencje w zakresie AI to wiedza o AI wystarczająca, by dobrze z niej korzystać: jak ogólnie działa, w czym jest dobra, a w czym słaba, jakie niesie ryzyka, jak sprawdzać jej wyniki i ile kosztuje. W niektórych miejscach stają się obowiązkiem.

  • Unia Europejska. Artykuł 4 AI Act (unijnego aktu w sprawie sztucznej inteligencji), stosowany od 2 lutego 2025 roku, nakłada obowiązek zapewnienia kompetencji w zakresie AI na organizacje, które dostarczają lub wdrażają systemy AI, w tym na uczelnie korzystające z narzędzi AI. Wytyczne Komisji mówią, że nie ma ścisłych wymogów ani obowiązkowych formatów szkoleń. Brzmienie artykułu zmieniono w 2026 roku tak, że organizacje mają wspierać kompetencje w zakresie AI, dlatego warto sprawdzić aktualny tekst.
  • Wielka Brytania. Nie ma obowiązku prawnego, ale zasady Russell Group z 2023 roku, poparte przez 24 rektorów jej uczelni, zobowiązują uczelnie do wspierania studentów i kadry w zdobywaniu kompetencji w zakresie AI.
  • Poziom międzynarodowy. UNESCO opublikowało we wrześniu 2024 roku ramy kompetencji w zakresie AI dla uczniów i dla nauczycieli.

Dlaczego uwzględniać wpływ na środowisko?

Bo sposób, w jaki ludzie korzystają z AI, wpływa na to, ile energii ona zużywa, a większość użytkowników nie ma o tym pojęcia. Użytkownicy wybierają modele, piszą prompty (polecenia) i decydują, ile razy wygenerować odpowiedź od nowa. Każdy z tych wyborów zmienia koszt energetyczny. Więcej w tekście efektywne korzystanie z AI.

Ramy UNESCO już to uwzględniają: ramy dla uczniów zawierają zasadę zachęcania do zrównoważonej środowiskowo AI, a ramy dla nauczycieli zasadę promowania godnej zaufania i zrównoważonej środowiskowo AI.

Treści środowiskowe pomagają też w budowaniu wiarygodności. Część studentów i pracowników podchodzi do generatywnej AI sceptycznie ze względów etycznych lub środowiskowych. Szkolenie, które poważnie i w oparciu o dowody traktuje te obawy, przekonuje skuteczniej niż szkolenie, które je pomija. Przydatne tematy to:

  • Z czego składa się ślad AI: energia, emisje CO2, woda, surowce. Więcej w tekście czym jest zielona AI?
  • Dlaczego dane w przeliczeniu na jeden prompt są niepewne. Więcej w tekście pomiar jest wąskim gardłem.
  • Kiedy mniejszy model, wyszukiwarka lub rezygnacja z AI to lepsze narzędzie.
  • Dlaczego obrazy, wideo i długie rozumowanie kosztują znacznie więcej niż krótkie odpowiedzi tekstowe.
  • Efekt odbicia (rebound effect). Więcej w tekście efektywność to nie wystarczalność.

Czy szkolenia kadry powinny być obowiązkowe?

Coraz więcej uczelni tak uważa. Na przykład University of Leeds we wrześniu 2025 roku wprowadził obowiązkowe szkolenie z generatywnej AI dla wszystkich pracowników i studentów.

Często przywołuje się porównanie ze szkoleniami z ochrony danych: nie każdy musi być ekspertem, ale każdy musi wiedzieć wystarczająco dużo, by działać odpowiedzialnie. W dyskusji na sandpicie padło to samo porównanie ze szkoleniami z RODO (GDPR). Publicznie dostępne przykłady obowiązkowych szkoleń, które traktują wpływ na środowisko jako temat, a nie jako obawę zgłaszaną w ankietach, wciąż trudno znaleźć. To luka, którą warto wypełnić.

Co AI oznacza dla oceniania?

Żadna forma oceniania, którą student może wykonać z pomocą AI bez nadzoru, nie pokazuje już wiarygodnie, co student potrafi. Skoro niemal wszyscy studenci używają AI w pracach podlegających ocenie, pytanie nie brzmi, czy reagować, lecz jak.

Typowe reakcje:

  • Przeprojektowanie: zadania, które otwarcie wykorzystują AI i oceniają osąd, krytykę i proces.
  • Ocenianie w bezpiecznych warunkach: egzaminy stacjonarne, egzaminy ustne i sprawdziany praktyczne.
  • Dialog: indywidualne rozmowy o pracy, które są odporne, ale kosztują czas kadry.

Najbardziej odporne rozwiązania wymagają więcej czasu kadry. Jeden z argumentów, które padły na sandpicie, mówi, że czas zaoszczędzony dzięki dobremu wykorzystaniu AI w innych obszarach dydaktyki i administracji mógłby to zrekompensować. Zależy to jednak od tego, czy kadra jest przeszkolona w efektywnym korzystaniu z AI, co sprowadza argument z powrotem do kompetencji w zakresie AI.

A co z nauczaniem samej zielonej AI?

Kierunki informatyczne, analizy danych i matematyki mogą uczyć efektywnej AI jako umiejętności technicznej. Takie tematy jak pomiar zużycia energii, kompresja modeli, efektywne trenowanie i harmonogramowanie uwzględniające emisje naturalnie pasują do istniejących modułów. Kilka uczelni partnerskich w GreenCode, europejskim projekcie badawczym poświęconym energooszczędnemu oprogramowaniu, prowadzi kursy z energooszczędnego i zrównoważonego oprogramowania. Katalog kursów zawiera kursy z zielonej AI i zrównoważonej informatyki, a katalog studiów doktoranckich – możliwości badawcze.

Co zrobić dalej

  • Uwzględniać wpływ AI na środowisko w każdym szkoleniu z kompetencji w zakresie AI dla kadry i studentów.
  • Zadbać, by szkolenia kadry obejmowały efektywne korzystanie z AI: wybór modelu, formułowanie promptów, unikanie wielokrotnego generowania.
  • Przeglądać formy oceniania pod kątem podatności na AI i planować czas kadry, którego wymagają odporne alternatywy.
  • W UE warto sprawdzić swoje działania na rzecz kompetencji w zakresie AI pod kątem art. 4 AI Act.
  • Dla osób uczących młodszych uczniów: sekcja Dla szkół i pomysły na lekcje.
  • Dla badaczy: przewodnik dla badaczy.

Najczęściej zadawane pytania

Czym są kompetencje w zakresie AI?

To wiedza i umiejętności pozwalające dobrze korzystać z AI: ogólne rozumienie jej działania, tego, w czym jest dobra, a w czym słaba, jej ryzyk, sposobów sprawdzania jej wyników i jej kosztów, w tym śladu środowiskowego.

Czy uczelnie muszą prowadzić szkolenia z kompetencji w zakresie AI?

W UE AI Act wymaga od organizacji, które dostarczają lub wdrażają systemy AI, podjęcia działań na rzecz kompetencji w zakresie AI wśród personelu, a uczelnie są podmiotami wdrażającymi. W innych miejscach zwykle nie ma obowiązku prawnego, ale wytyczne sektorowe, takie jak zasady brytyjskiej Russell Group, tego oczekują.

Czy kompetencje w zakresie AI powinny obejmować wpływ na środowisko?

Tak. Ramy kompetencji UNESCO obejmują zrównoważoną środowiskowo AI, a zrozumienie, że wybór modelu, długość promptu (polecenia) i wielokrotne generowanie wpływają na zużycie energii, pomaga ludziom korzystać z AI efektywniej.

Źródła

  1. Student generative AI survey 2026, Higher Education Policy Institute (HEPI) (2026)
  2. Student generative AI survey 2025, Higher Education Policy Institute (HEPI) (2025)
  3. AI literacy: questions and answers, European Commission (2025)
  4. AI competency framework for students, UNESCO (2024)
  5. Russell Group principles on the use of generative AI tools in education, Russell Group (2023)
  6. A strategic framework for AI in colleges and universities, Jisc National Centre for AI (2025)
  7. Embracing AI at Leeds: a shared journey for our community, University of Leeds (2026)
  8. 2025 EDUCAUSE AI landscape study, EDUCAUSE (2025)
  9. Project results, GreenCode (2026)

Dołącz do nas

Pomóżmy zmniejszyć wpływ AI na planetę

Nowe przewodniki, nabory wniosków i wpisy w katalogach e-mailem, mniej więcej raz w miesiącu. Można też dodać do katalogów swój produkt, kurs, ofertę studiów doktoranckich lub badania.

Bez śledzenia. Rezygnacja jednym kliknięciem. Inne sposoby dołączenia · Prywatność